Anayasa Mahkemesinin (“AYM”), 04 Haziran 2024 tarihli ve 32566 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2018/117 Esas, 2023/212 Karar Sayılı ve 07.12.2024 tarihli kararı ile 703 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (“KHK”)’nin bazı maddeleri iptal edilmiştir.

Bu bilgi notu kapsamında, söz konusu AYM kararı ile iptal edilen 703 Sayılı KHK’nin önemli birtakım maddelerine değinilecektir. Aşağıda değinilen hükümler hakkında AYM tarafından verilmiş olan hükümler, Resmi Gazete’de kararın yayınlanmasından itibaren 12 ay sonra yürürlüğe girecektir.

703 Sayılı KHK’nin 135. Maddesi (b) Bendiyle 2547 Sayılı Kanun’un 6. Maddesinin (b) Fıkrasının (5) Numaralı Bendindeki “…seçilen…” İbaresinin “…seçilip Cumhurbaşkanı tarafından atanan…” Şeklinde Değiştirilmesi İle İlgili Olarak;

İptal isteminin gerekçesinde, bahis mevzuu düzenlemenin YÖK üyelerinin tamamının Cumhurbaşkanı tarafından atanmasına imkân tanıyarak yükseköğretimin Cumhurbaşkanı’nın kontrolü altına girmesine ve üniversitelerin özerkliğinin sona ermesine neden olabileceği vurgulanmış, bu durumun Anayasa’nın 130. ve 131. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek söz konusu düzenlemenin iptali talep edilmiştir.

AYM, dava konusu kuralla yapılan ibare değişikliğinin öncesindeki ve sonrasındaki düzenlemelerde Üniversitelerarası Kurul (“ÜAK”) YÖK’e üye seçen bir kuruluş olarak belirlenmekle birlikte ÜAK tarafından seçilen üyelerin doğrudan üye sıfatını kazanamadıkları, nihai olarak bu sıfatı kazanmalarının Cumhurbaşkanı’nın takdirine bağlı kılındığı hususunun altını çizmiştir. Bu itibarla kural, 7142 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasında belirtilen Anayasa’da yapılan değişikliklere uyum sağlamak amacı taşımadığından Anayasa’nın mülga 91. maddesi uyarınca verilen KHK çıkarma yetkisinin amaç ve kapsamı içinde değerlendirilmeyerek Anayasa mülga 91. Maddeye aykırılık sebebiyle iptal edilmiştir.

703 Sayılı KHK’nin 135. Maddesi (d) Bendiyle 2547 Sayılı Kanun’un 13. Maddesinin (a) Fıkrasının Değiştirilen Birinci Paragrafı İle İlgili Olarak;

İptal isteminin gerekçesinde, söz konusu değişiklikle Yükseköğretim Kurulu(YÖK)’nun rektör atamalarında aday gösterme yetkisinin kaldırıldığı, böylece rektör atama yetkisinin sadece Cumhurbaşkanı’na verildiği, ayrıca rektör olarak atanmak için öngörülen profesör olarak en az üç yıl görev yapmış olma şartının da kaldırıldığına dikkat çekilmiş ve herhangi bir nitelik aranmadan herkesin rektör olarak atanmasına olanak sağlanmasının kamu yararı taşımadığı ifade edilmiştir. Buna ek olarak da kanunla yapılması gereken düzenlemenin KHK ile yapıldığı belirtilerek söz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmasından ötürü iptali talep edilmiştir.

AYM, söz konusu kuralı Anayasa’nın mülga 91. Maddesine uyarınca incelemiştir. AYM kararında, ilgili KHK ile değiştirilmeden önceki düzenlemede devlet üniversitelerinde rektör atanmasına ilişkin usul ve esaslar belirtildiği, bu kapsamda YÖK tarafından aday gösterme ve Cumhurbaşkanı tarafından atanma süreçleri belirlendiği, ancak yapılan değişiklikle bu süreçlerin tamamen değiştirildiği ve Cumhurbaşkanının tek yetkili kılındığı yönünde tespitler de bulunmuştur. Böylece devlet üniversitelerine rektör atanma şartlarında değişiklik öngören kural, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Dördüncü Bölümü’nde yer alan kamu hizmetlerine girme hakkına ilişkin düzenleme içerdiğinden Anayasa’nın mülga 91. maddesi uyarınca KHK ile düzenlenemeyecek yasak alanda kaldığından bahisle Anayasa’nın mülga 91. maddesine aykırılıktan iptal edilmiştir.

703 Sayılı KHK’nin 151. Maddesi (h) Bendiyle 1211 Sayılı Kanun’un 25. Maddesinin Birinci Fıkrasının Yürürlükten Kaldırılması İle İlgili Olarak;

İptal isteminin gerekçesinde, ilgili kuralın Anayasa değişikliklerine uyum sağlama amacı taşımadığı ve dolayısıyla Yetki Kanunu’nun kapsamına girmediği ifade edilerek, bu durumun Anayasa’nın yürürlükten kaldırılan 91. maddesine aykırı olduğu iddia edilmek suretiyle iptali talep edilmiştir.

AYM kararında, 1211 sayılı Kanun’un 25. maddesinin birinci fıkrasında, Merkez Bankası Başkanının (Guvernör), Bakanlar Kurulu kararıyla beş yıllık bir dönem için atanacağı ve bu sürenin sonunda yeniden atanabileceği hüküm altına alınırken, dava konusu kural ile anılan fıkranın yürürlükten kaldırıldığını belirtmiştir. Merkez Bankası başkanının görev süresini düzenleyen hükmün yürürlükten kaldırılmasını öngören kuralın, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Dördüncü Bölümü’nde yer alan kamu hizmetlerine girme hakkına ilişkin düzenleme içermesi sebebiyle, Anayasa’nın mülga 91. Maddesi uyarınca KHK ile düzenlenemeyecek yasak alanda kaldığını ve bu nedenle kuralın Anayasa’nın mülga 91. maddesine aykırı olduğundan iptalinin gerektiğine karar verilmiştir.